W dzisiejszym artykule pod lupę bierzemy częsty problem trapiący zęby kilkulatków. Jednym z głównych determinantów wystąpienia i rozwoju próchnicy jest nasze menu. Okazuje się, że podstawowa wiedza dorosłych z zakresu żywienia może uchronić najmłodszych przed koniecznością zmagania się z próchnicą. Sprawdźmy zatem, jakie produkty warto serwować dziecku, by zmniejszyć u niego ryzyko wystąpienia tej choroby.
Popularna jak próchnica
Niech pierwszy rzuci kamieniem ten, kto nigdy nie zetknął się z wyzwaniem rzuconym przez próchnicę! Problem dotyczy osób praktycznie w każdym wieku, choć o próchnicy mówi się często w kontekście dzieci, a to z racji tego, że zwykle atakuje ona małe ząbki jako pierwsza. Próchnica jest chorobą polegającą na demineralizacji i rozkładu tkanek twardych zęba. W dużym uproszczeniu, możemy powiedzieć, że próchnica najpierw odwapnia szkliwo zębów, co prowadzi do odsłonięcia mniej uwapnionej zębiny. W ten sposób może dojść do powstania ubytku, będącego rezultatem bakteryjnego rozpadu zębiny. Statystyki podają, że w Polsce z opisywaną dysfunkcją zmaga się spory odsetek społeczeństwa. Wśród trzylatków próchnicę stwierdza się w 64% przypadków, u sześciolatków w 76%, a w grupie siedmiolatków z tematem próchnicy ma do czynienia 86% dzieciaków. Natężenie problemu nie maleje wraz z upływem lat – szacuje się, że 94% osiemnastolatków ma próchnicę. Stomatolodzy wyróżniają cztery główne determinanty wystąpienia próchnicy: podatność tkanek zęba; osiadająca na zębach płytka zawierająca bakterie kwasotwórcze; cukry stanowiące pożywkę węglowodanową dla bakterii produkujących kwasy; oraz częstotliwość spożywania słodkich przekąsek.
Słodki fortel
Wspomniany kwartet dobitnie pokazuje, jak duże znaczenie w powstawaniu próchnicy ma to, co ląduje na naszych talerzach. Jak widać na załączonym obrazku, powiedzenie, że jesteś tym, co jesz, sprawdza się również w gabinecie stomatologicznym. Głównym winowajcą w analizowanym przypadku są cukry. To właśnie produkty zawierające duże stężenie węglowodanów prostych i dwucukrów są uważane za próchniczotwórcze. Cukry same w sobie nie robią zębom większej szkody, umożliwiają jednak działanie bakteriom. Te patogeny metabolizują cukry, wytwarzając przy tym kwasy powodujące bezpośrednio opisane wyżej uszczerbki. Do produkcji kwasów bakterie mogą używać różnych odmian cukrów: fruktozy, glukozy, przetworzonej skrobi i sacharozy. Ta ostatnia jest uważana za najbardziej próchniczotwórczy związek. Nie wszystkie węglowodany są szkodliwe w równym stopniu. Cukry związane są mniej dostępne dla bakterii, a przez to bardziej łaskawe dla naszych zębów. Znajdziemy je w surowych produktach – nasionach, owocach, warzywach, roślinach strączkowych, zbożach i orzechach. Na drugim biegunie znajdują się cukry wolne niemleczne (dodane), których przedstawicielami są np. cukier stołowy, miód, syrop fruktozowy. Znajdziemy w słodzonych napojach (w tym także sokach owocowych dla dzieci), napojach energetycznych, słodyczach, wyrobach cukierniczych, ale także w uwielbianych przez dzieci płatkach śniadaniowych, deserach mlecznych, jogurtach owocowych, rozpuszczalnym kakao i granulowanej herbacie, a nawet w chlebie i keczupie.
Im dłużej, tym gorzej
Wiemy już, że częste spożywanie cukrów szkodzi uzębieniu. Oprócz częstotliwości, liczy się także czas kontaktu słodyczy z powierzchnią zęba. Kwestia ta dotyczy przede wszystkim najmłodszych, którzy uwielbiają sięgać po słodkie gumy balonowe, landrynki, żelki, karmelki, czekolady, czy inne produkty, które, z uwagi na swoją konsystencję, mają przedłużony kontakt ze szkliwem. W tej grupie są także krakersy, chipsy, precelki, a nawet banany i rodzynki. Warto też wspomnieć o usuwaniu drobin pokarmu z zębów po odejściu od stołu. Ważną rolę odgrywa tu ślina, która nie tylko pozwala pozbyć się resztek z jamy ustnej, ale także dostarcza minerałów przydatnych w regeneracji odwapnień. Jeśli nie możemy umyć zębów po każdym posiłku, to należy przepłukać usta wodą mineralną, by pozbyć się resztek zebranych na zębach.
Zadbaj o pH, by nie mieć pecha
Większe pole do popisu dla próchnicy zapewniają także znajdujące się w pokarmie kwasy. Kiedy pH płytki nazębnej spada do poziomu 5,5, zwiększa się ryzyko odwapnienia szkliwa. Gdy wartość ta osiągnie mniej niż 4,5, może wystąpić erozja szkliwa. Dlatego też dentyści zalecają pozostawienia na półce sklepowej soków owocowych, energetyków i napojów gazowanych, które nie tylko zawierają cukier, ale także obniżają wartość pH do niebezpiecznego poziomu. Jeśli nie chcemy skazywać naszej pociechy wyłącznie na picie wody mineralnej, mleka czy herbaty (które nie obniżają pH poza granicę bezpieczeństwa), należy szczotkować lub płukać zęby wodą mineralną po spożyciu kwaśnych produktów i napojów. Soków i napojów gazowanych nie powinniśmy podawać dzieciom przed snem i między posiłkami.
Nabiał na ratunek
Na szczęście w naszym menu możemy też znaleźć produkty neutralne, a nawet te wykazujące potencjał przeciwpróchnicowy. Składniki tego typu pobudzają remineralizację i wydzielanie śliny, niwelują szkodliwe działanie kwasów. Gdzie ich szukać? Na półkach z nabiałem. Mleko i jego przetwory zawierają fosforany i wapń przydatne w regeneracji uszkodzeń szkliwa oraz kazeinę i peptydy, które utrudniają działanie bakteriom i chronią tkanki zębów przed utratą minerałów. W cenie jest przede wszystkim ser żółty (pobudzający pracę ślinianek) oraz jogurt naturalny fermentowany tradycyjnie. Do jadłospisu dziecka warto też dołączyć kakao, jabłka, żurawinę czy herbatę, a to z uwagi na zawartość polifenoli. Te ostatnie hamują metabolizm bakterii i ograniczają przyleganie patogenów do powierzchni zębów. Analogiczne działanie wykazuje cykoria oraz imbir, czosnek, gałka muszkatołowa i goździki. Do innych produktów kariostatycznych, czyli takich, które nie podwyższają ryzyka wystąpienia próchnicy, zalicza się mięso, ryby, jajka, świeże warzywa, a nawet – w umiarkowanych ilościach – gorzką czekoladę (z racji na dużą dawkę kakao).
